Chuyên đề “CRT. Thiết kế và sử dụng sơ đồ nhận thức trong dạy học và nghiên cứu”

Nguyễn Tấn Đại — 2024-11-10T03:59:02Z

Mục lục

GIỚI THIỆU CHUNG

Mục tiêu chuyên biệt

Kết thúc chuyên đề này, những kiến thức và kĩ năng lĩnh hội được sẽ giúp người học:

Hiểu rõ các nguyên tắc tiếp nhận thông tin của não bộ;
Phân biệt được các khái niệm cơ bản trong biểu thị thông tin dưới dạng đồ hoạ;
So sánh được các đặc trưng của hai dạng sơ đồ nhận thức cơ bản là sơ đồ tư duy và sơ đồ khái niệm;
Biết cách tổ chức và trình bày ý tưởng dưới dạng sơ đồ nhận thức;
Nắm vững các chức năng chủ yếu của một số phần mềm miễn phí để thiết kế sơ đồ tư duy.

Điều kiện tiên quyết

Để đạt được mục tiêu của chuyên đề này một cách thuận lợi, người học cần có kinh nghiệm dạy học, đồng thời làm chủ các ứng dụng văn phòng và Internet.

PHẦN I. BÀI GIẢNG LÍ THUYẾT

Tài nguyên học tập chính

>> Bài giảng tóm tắt: Thiết kế và sử dụng sơ đồ nhận thức trong dạy học và nghiên cứu

Bài giảng CRT.1. Cơ chế tiếp nhận thông tin của não bộ

Bài giảng CRT.2. Phân loại và đặc trưng của sơ đồ nhận thức

Bài giảng CRT.3. Công dụng và lợi ích của sơ đồ nhận thức

Bài giảng CRT.4. Kĩ thuật và công cụ thiết kế sơ đồ nhận thức

Bài giảng CRT.5a. Quy tắc phối màu trong thiết kế sơ đồ nhận thức

Bài giảng CRT.5b. Quy tắc bố trí không gian trong thiết kế sơ đồ nhận thức

PHẦN II. HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH

Thiết kế sơ đồ nhận thức với MindMaster

Thiết kế sơ đồ nhận thức với CmapTools

Thiết kế sơ đồ nhận thức với VUE

Thiết kế sơ đồ nhận thức với XMind

Một số phần mềm đồ hoạ và đa phương tiện miễn phí

Nguyễn Tấn Đại — 2024-01-17T10:47:20Z

Mục lục

I. Công cụ quản lí và xử lí ảnh đơn giản

I.1. XnView

Ứng dụng miễn phí, cho phép quản lí và xử lí hình ảnh hàng loạt (thu nhỏ kích thước, đổi tên, sao chép, xoay, lật, cắt, đổi màu, v.v.)

Môi trường: Windows. Riêng với Linux và Mac OS X có bản XnViewMP
Địa chỉ tải phần mềm: www.xnview.com

I.2. Paint.net

Ứng dụng xử lí ảnh đơn giản miễn phí, với các chức năng cơ bản như đổi kích thước, cắt hình, xoay, lật, chỉnh sáng tối, màu sắc, tạo hiệu ứng, v.v.

Môi trường: Windows
Địa chỉ tải phần mềm: www.getpaint.net

I.3. Greenshot

Ứng dụng miễn phí cho phép chụp ảnh màn hình theo vùng tự chọn một cách đơn giản, bằng cách kết hợp với phím 'prt sc' của máy tính.

Môi trường: Windows, Linux, Mac OS X
Địa chỉ tải phần mềm: https://getgreenshot.org

II. Công cụ thiết kế sơ đồ nhận thức

Sơ đồ nhận thức (cognitive map) là một khái niệm bao trùm cả hai nhóm sơ đồ thường dùng để biểu thị thông tin và ý tưởng dưới dạng đồ hoạ: sơ đồ tư duy (mind map) và sơ đồ khái niệm (concept map).

Xem thêm: >> Thiết kế và sử dụng sơ đồ nhận thức trong dạy học và nghiên cứu

I.1. EDraw

Ứng dụng miễn phí cho phép thiết kế sơ đồ nhận thức theo nhiều bộ mẫu thiết kế cơ bản.

Môi trường: Windows, Linux, Mac OS X, Android, iOS, iPad, Web
Địa chỉ tải phần mềm: https://edrawmind.wondershare.com/

II.2. Cmaps Tools

Ứng dụng miễn phí cho phép vẽ sơ đồ nhận thức theo hướng chú trọng mối liên hệ giữa các khối thành phần trong hình vẽ.

Nguồn gốc: sản phẩm nghiên cứu và phát triển của Florida Institute for Human & Machine Cognition (IHMC)
Môi trường: Windows, Linux, Mac OS X, iPad
Địa chỉ tải phần mềm và tài liệu hướng dẫn: https://cmap.ihmc.us/

II.3. Visual Understanding Environment (VUE)

Ứng dụng vẽ sơ đồ nhận thức miễn phí tương tự như Cmap Tools, theo hướng tiếp cận phân tích các yếu tố đồ hoạ theo chiều sâu.

Nguồn gốc: sản phẩm phát triển của Tufts University
Môi trường: Windows, Linux, Mac OS X
Địa chỉ tải phần mềm và tài liệu hướng dẫn: https://vue.tufts.edu

II.4. XMind

Ứng dụng vẽ sơ đồ nhận thức nguồn mở, đa môi trường, đa ngôn ngữ.

Nguồn gốc: sản phẩm phát triển của XMind Ltd.
Môi trường: Windows, Linux, Mac OS X, thiết bị di động, Web
Địa chỉ tải phần mềm: https://xmind.com/

II.5. FreeMind

Ứng dụng vẽ sơ đồ nhận thức nguồn mở, cho phép phối hợp nhóm từ xa.

Nguồn gốc: phần mềm được bình chọn là dự án nguồn mở tốt nhất năm 2008 trên SourceForge.net, với bản cập nhật gần nhất vào tháng 04/2014
Môi trường: Windows, Linux, Mac OS
Địa chỉ tải phần mềm và tài liệu hướng dẫn: https://freemind.sourceforge.io

II.6. Freeplane

Phiên bản phái sinh của FreeMind, với tiến độ phát triển và cập nhật thường xuyên hơn, nhưng không có chức năng phối hợp nhóm từ xa.

Nguồn gốc: phần mềm nguồn mở phái sinh từ FreeMind
Môi trường: Windows, Linux, Mac OS
Địa chỉ tải phần mềm và tài liệu hướng dẫn: https://freeplane.org

II.7. Các ứng dụng thiết kế sơ đồ nhận thức trực tuyến miễn phí

Hiện nay có rất nhiều ứng dụng cho phép thiết kế sơ đồ nhận thức trực tuyến mà không cần phải cài đặt phần mềm riêng trên máy tính, cho phép làm việc nhóm từ xa một cách thuận tiện. Đa số các ứng dụng này cho phép thiết kế một số lượng giới hạn sản phẩm miễn phí (từ 3 đến 10). Trong đó, một số ứng dụng được xây dựng trên phương châm nguồn mở và phục vụ cộng đồng:

Framindmap (https://framindmap.org): miễn phí hoàn toàn, không giới hạn chức năng và số sản phẩm; cần tạo tài khoản cá nhân trước khi dùng. Giao điện đa ngôn ngữ (Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Đức, Nga, Trung).
Excalidraw (https://excalidraw.com): miễn phí hoàn toàn, không giới hạn chức năng và số sản phẩm, có một số tính năng tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI); không cần tạo tài khoản cá nhân trước khi dùng. Giao diện đa ngôn ngữ (trên 20 thứ tiếng).
WiseMapping (https://www.wisemapping.com): miễn phí hoàn toàn, không giới hạn chức năng và số sản phẩm; cần tạo tài khoản cá nhân trước khi dùng. Giao điện đa ngôn ngữ (Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Đức, Nga, Trung, Italia), tương tự Framindmap.

III. Công cụ âm thanh

III.1. Audacity

Ứng dụng nguồn mở xử lí âm thanh thuộc loại mạnh nhất hiện nay, với đầy đủ các chức năng xử lí âm thanh như ghi âm, chỉnh âm lượng, lọc nhiễu, cắt ghép, tạo hiệu ứng, phân tích, nhập xuất, v.v.

Môi trường: Windows, Linux, Mac OS X
Địa chỉ tải phần mềm và tài liệu hướng dẫn: www.audacityteam.org/

III.2. Discord

Ứng dụng miễn phí cho phép tổ chức các cuộc hội thoại phiếm đàm (chat) hay truyền thanh (audioconference), với chất lượng âm thanh cao và khả năng chia sẻ tài liệu đa dạng và tổ chức nhiều phòng họp theo nhóm lớn nhỏ khác nhau trong cùng thời gian, rất phù hợp với các hoạt động thảo luận nhóm trực tuyến. Giao diện đa ngôn ngữ (tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Việt, v.v.)

Nguồn gốc: sản phẩm phát triển của Discord Inc., ra đời năm 2015, ban đầu dành cho những người chơi games, như một giải pháp tương đương các ứng dụng hội thoại truyền thanh phổ biến cùng thời điểm như Skype, nhưng sau đó đã nhanh chóng được nhiều giới khác sử dụng, kể cả các lĩnh vực lập trình và giáo dục
Môi trường: Windows, Linux, Mac OS X, Android, iOS, Web
Địa chỉ tải phần mềm và tài liệu hướng dẫn: https://discord.com/

IV. Công cụ xử lí video

IV.1. VSDC Free Video Editor

Ứng dụng miễn phí cho phép biên tập, chỉnh sửa video với đầy đủ các chức năng cơ bản (cắt ghép, chỉnh âm thanh, hình ảnh, tạo hiệu ứng, nhập xuất theo nhiều định dạng, v.v.)

Môi trường: Windows, iOS
Địa chỉ tải phần mềm: www.videosoftdev.com/free-video-editor/

IV.2. DaVinci Resolve

Ứng dụng miễn phí cho phép biên tập, chỉnh sửa video với đầy đủ các chức năng cơ bản tương tự như VSDC Free Video Editor.

Môi trường: Windows, Linux, Mac OS X
Địa chỉ tải phần mềm: https://www.blackmagicdesign.com/products/davinciresolve

IV.3. Open Broadcaster Studio (OBS)

Ứng dụng nguồn mở cho phép ghi hình/âm bài giảng, kết hợp xen kẽ nhiều nguồn như hình ảnh, văn bản, cửa sổ trình duyệt, webcam, v.v., cũng như biên tập hậu kì như chỉnh âm, lọc nhiễu,...

Môi trường: Windows, Linux, Mac OS
Địa chỉ tải phần mềm: https://obsproject.com

Cập nhật: 23/09/2025