Nguyễn Tấn Đại

Đi tìm gốc tích địa danh “Dran” (2)

Nguyễn Tấn Đại — 2024-08-22T13:26:05Z

Trong Kì 1 chúng ta đã biết bác sĩ Alexandre Yersin là người đầu tiên ghi nhận địa danh “Dran” trong sổ tay nhật kí hành trình của mình năm 1893, nhưng phải đến hơn 30 năm sau đó ông mới nhắc tới Dran trong các bài viết công khai. Vậy thì dấu vết thành văn của địa danh này xuất hiện trong các tài liệu chính thức của người Pháp từ khi nào?

Dran trong các văn bản giấy tờ tiếng Pháp

Sau cuộc khám phá cao nguyên Lang Bian của bác sĩ Yersin, người Pháp tiếp tục gửi nhiều đoàn thám hiểm đến khu vực này, đặc biệt khi toàn quyền Doumer có ý định xây dựng một khu nghỉ dưỡng cho người Pháp ở Đông Dương trong giai đoạn 1897-1902. Trong số đó, có cả chuyến thị sát của chính Doumer trong khoảng tháng 02-03/1899, cùng với một sĩ quan tháp tùng tên Langlois và bác sĩ Yersin, được ông kể lại năm 1942 [1]. Khởi hành từ Phan Rang, Doumer phi ngựa nước đại băng băng đi trước, đến Dong-Me (Đồng Mé) nghỉ lại ăn trưa xong tức tốc đi tiếp đến Krong Pha (Sông Pha) khi trời vừa sập tối. Trong khi đó, mãi đến tận khuya đoàn xe ngựa chở hành lí mới theo kịp đến nơi.

Sáng sớm hôm sau, cả đoàn lội bộ dắt ngựa trèo núi. Trong bài hồi kí này, ông viết: “Chúng tôi đã lên đến Bellevue [Eo Gió] và Dran vào khoảng mười giờ. Thời bấy giờ, chưa có người An Nam nào lên sống trên cao nguyên và Dran chỉ có mỗi một làng người Thượng tồi tàn, nơi toàn bộ cư dân đều bị nhiễm sốt rét. Tranh thủ tắm lúc vượt sông, sau đó ăn trưa chớp nhoáng và lên đường tiếp tục chặng cuối.” Cả đoàn tiếp tục hướng về cao nguyên Lang Bian qua ngõ Arbre-Broyé (Trạm Hành). Sau khi ở lại một ngày để khảo sát khu vực Dankia và các điều kiện xây dựng thành phố nghỉ dưỡng, bao gồm cả một tuyến đường sắt từ Sài Gòn vượt núi lên Đà Lạt rồi vòng xuống Quy Nhơn [2], cả đoàn quay ngược xuống Phan Rang theo đúng lộ trình lượt đi, trừ viên công sứ Nha Trang được cho ở lại vì quá mệt sau cuộc trèo núi vất vả.

Có lẽ chính chuyến đi này, với chặng dừng nghỉ ngơi bên bờ sông tại Dran, đã giúp địa danh này xuất hiện trong các kế hoạch xây dựng đường bộ và đường sắt mà Doumer cho triển khai quyết liệt trong những năm 1899-1900, nhằm kết nối giao thông phục vụ phát triển thành phố Đà Lạt. Theo phần báo cáo y tế của bác sĩ Étienne Tardif, một thành viên của phái đoàn Guynet được cử lên nghiên cứu Lang Bian từ năm 1899 đến năm 1900, đoạn đường từ Phan Rang đến Đà Lạt lúc bấy giờ có các điểm dừng trung gian tại: Maï-nuong (Mai Nương), Dongmé (Đồng Mé), Balach (Ba Lách), Somtangam (Tầm Ngân), Daban (Đá Bàn) và Dran [3]. Cũng theo báo cáo năm 1890 của ông, thời ấy để lên cao nguyên Lang Bian có ba lộ trình: thứ nhất, từ Sài Gòn qua Biên Hoà, Tánh Linh, Di Linh, rồi đến Dran để lên Đà Lạt theo lối mòn cheo leo (sentier mulier) do đại uý Guynet mở; thứ hai, theo dọc biển xứ Trung Kì đi từ Phan Thiết tới Tánh Linh rồi đi tiếp lộ trình thứ nhất; thứ ba, đi từ bờ biển Ninh Chữ tới Phan Rang, sau đó qua Mai Nương, Ba Lách, Xóm Gòn và Dran (tlvd., tr. 158-159). Như thế, có thể thấy địa danh “Dran” đã thực sự đi vào các văn bản và bản đồ do người Pháp công bố trong những năm 1898-1900, với vai trò là một cửa ngõ quan trọng ở khu vực tiếp giáp giữa vùng đồng bằng và cao nguyên Lang Bian. Trong đó, đáng kể nhất là bản đồ của đại uý Thouard (1898) và của Guillaume Capus (1900).


Sơ đồ tập hợp các lộ trình thám hiểm của đại uý Thouard năm 1898 có ghi địa danh “Dran”.: Nguồn: theo Tessier & Bourdeaux, 2020, tlđd., tr. 36.


Kí hoạ sơ đồ đường lộ và lối mòn cheo leo từ Phan Rang đến Langbian của Guillaume Capus năm 1900 có ghi địa danh “Dran”.: Nguồn: theo Tessier & Bourdeaux, 2020, tlđd., tr. 35.

Chính các khám phá liên tục một vùng đất mới trong những năm đầu cầm quyền của Doumer đã dẫn tới việc ông ban hành quyết định số 911 ngày 01/11/1899 về việc thành lập tỉnh Haut-Donnaï (Đồng Nai Thượng) và đặt hai trạm hành chính ở Tan-linh (Tánh Linh) và Djiring (Di Linh), nơi đóng luôn vai trò tỉnh lị [4]. Vài tháng sau, ngày 24/02/1900 ông tiếp tục ra quyết định lập trạm bưu điện Dran (cùng với hai trạm Djiring và Dankia), bắt đầu phục vụ từ ngày 15/03/1900. Lực lượng nhân sự sau đó cũng lần lượt được bổ nhiệm, bao gồm: Nguyên-quang-Lâm, Nguyên-van-Phuc (cả hai đều từ ngày 11/03/1900), Dang-van-Quyên và Trân-luong-Ngoc (cả hai từ ngày 01/04/1900) [5]. Không chỉ vậy, một trạm hành chính khác cũng được mở tại Dran năm 1909, với một viên quan tri huyện tên là Ya Gut, chủ yếu chịu trách nhiệm tổ chức lao dịch phục vụ xây dựng đường xá và vận chuyển hàng hoá; phiền nỗi cả trăm gia đình sống trong một ngôi làng gần trạm bưu điện Dran đã tìm cách di dời về những khu vực xa hơn trên núi cao để trốn tránh lao dịch [6]. Tất cả các dữ liệu trên là minh chứng cho thấy vì sao Dran đã sớm xuất hiện trên bản đồ mạng lưới bưu chính và điện báo của toàn khu vực Đông Dương ngay từ đầu thế kỉ XX [7], cùng với Di Linh và Đà Lạt là ba đầu mối chính của tỉnh Đồng Nai Thượng.


Ảnh chụp trang tóm tắt quyết định thành lập trạm bưu điện Dran ngày 24/02/1900 của Toàn quyền Đông Dương.: Nguồn: Bộ sưu tập Gallica, Thư viện Quốc gia Pháp.

Thế nhưng, có thể vì là vùng đất mới nên ranh giới cương thổ tỉnh Đồng Nai Thượng chưa thực sự ổn định. Năm 1902, Doumer kết thúc nhiệm kì cầm quyền của mình mà vẫn còn đau đáu tâm huyết dành cho kế hoạch mở tuyến đường sắt Sài Gòn-Khánh Hoà, với một nhánh rẽ từ Phan Rang qua Đá Bàn, lên Dran tới Đà Lạt [8]. Nhưng chỉ qua năm sau, người kế nhiệm ông đã xoá bỏ tỉnh Đồng Nai Thượng non trẻ để nhập vào tỉnh Bình Thuận, còn Đà Lạt được nhập vào Ninh Thuận [9]. Đến năm 1916 thì tỉnh Lang-Bian cùng với trung tâm đô thị Đà Lạt được thành lập chủ yếu từ các khu vực thuộc tỉnh Đồng Nai Thượng cũ [10], hẳn nhiên trong đó có cả Dran. Vài năm sau nữa, trên cơ sở một chiếu dụ của triều đình ngày 11/10/1920, toàn quyền đương thời là Maurice Long đã kí quyết định số 6161 ngày 31/10/1920 [11] thành lập thị xã Đà Lạt, chia thành hai vùng nội ô và ngoại ô, đồng thời tách phần đất còn lại của tỉnh Lang-Bian đặt theo tên cũ là tỉnh Đồng Nai Thượng [12]. Tỉnh Đồng Nai Thượng mới tái lập này bao gồm ba quận Djiring, Blao (Bảo Lộc) và Dran [13]. Các đơn vị hành chính này duy trì tương đối ổn định trên dưới 20 năm, cho đến khi toàn quyền Jean Decoux kí liên tiếp hai quyết định số 206 và 207 ngày 08/01/1941 thành lập tỉnh Lang-Bian bằng cách sáp nhập thị xã Đà Lạt với vùng ngoại ô và khu vực Dankia trước đây, và giảm phần diện tích tương ứng của tỉnh Đồng Nai Thượng.


Ảnh chụp bản báo cáo “Tình hình xứ Đông Pháp (1987-1902)” với đoạn trích đề cập đến địa danh “Dran”.: Nguồn: Doumer, 1902.


Bản đồ mạng lưới bưu chính và điện báo Đông Dương năm 1914 có ghi tên trạm Dran.: Brenier, H. (1914). Tlđd. Tr. 118-119.

Cùng với sự phát triển của thành phố Đà Lạt suốt nửa đầu thế kỉ XX, các tài liệu, sách vở, báo chí tiếng Pháp vẫn thường nhắc đến địa danh “Dran” khi có thông tin, sự kiện liên quan. Như lễ khánh thành chặng đường sắt răng cưa từ Sông Pha đến Eo Gió ngày 19/01/1927 [14], rồi chặng Dran-Trạm Hành hoàn thành vào tháng 09/1928 [15]. Hay chuyến công cán của khâm sứ Trung Kì Maurice Fernand Graffeuil dự một loạt ba lễ khánh thành: cầu đường bộ Dran có thu phí (sáng ngày 23/11/1938), ga Đà Lạt (chiều cùng ngày) và cầu Sông Pha (hai ngày sau đó) [16].

Sau năm 1945, chế độ quản lí của người Pháp đối với các đơn vị hành chính tại Việt Nam chấm dứt. Việc điều chỉnh tên gọi và ranh giới của các địa danh hành chính trong cả nước nói chung, tại cao nguyên Lang Bian nói riêng, từ đó được chuyển về các chính quyền do người Việt đứng đầu, sử dụng tiếng Việt ghi bằng chữ quốc ngữ. Các tên gọi trước đó vẫn dùng cách viết theo tiếng Pháp dần dần cũng thay đổi theo.

(Còn tiếp)

[1] Institut Pasteur de Dalat (1956). Premières reconnaissances du plateau du Lang-Bian. In: Explorations et souvenirs du Docteur Yersin (pp. 42-48)

[2] Ý tưởng này về sau bị bỏ dở do không khả thi.

[3] Tardif, É. (1949). In: La naissance de Dalat (Annam) 1899-1900 : Capitale de l'Indochine 1946 (p. 66). Ternet-Martin.

[4] Arrêté N° 911 du 1^er novembre 1899 portant création de la province du Haut-Donnaï et de deux postes administratifs à Tân-linh et sur le plateau du Lang-Bian (Annam).

[5] Gouverneur générale de l'Indochine. (1900). Bulletin officiel de l'Indo-Chine Française (pp. 308, 567-568).

[6] Hickey, G. C. (1982). Sons of the mountains: Ethnohistory of the Vietnamese central highlands to 1954 (pp. 314-315). Yale University Press.

[7] Brenier, H. (1914). Essai d'Atlas statistique de l'Indochine française: Indochine physique, population, administration, finances, agriculture, commerce, industrie (pp. 118-119). Gouvernement général de l'Indochine.

[8] Doumer, P. (1902). Situation de l'Indochine française (1897-1901) (p. 227) [Rapport au Conseil supérieur de l'Indochine (Session extraordinaire de février 1902)].

[9] Déry, S. (1999). La colonisation agricole au Vietnam (p. 270) [Thèse pour l'obtention du grade de Philosophiæ Doctor (Ph.D.)]. Université Laval.

[10] Nguyễn Hữu Tranh. (1998). Tìm hiểu địa danh và địa giới hành chánh tỉnh Lâm Đồng. Thông tin Khoa học & Công nghệ [Sở KHCN&MT Lâm Đồng], số 2.

[11] Arrêté N° 206 du 8 janvier 1941 portant création en Annam une nouvelle province dénommée « Province du Lang-Bian » dont le chef-lieu est fixé à Dalat.

[12] Nguyễn Hữu Tranh, 1998, tlđd.

[13] Déry, 1999, tlđd.

[14] L'inauguration du chemin de fer à crémaillère de Krong-pha à Bellevue. (1927/01/22). L'Écho annamite, 1, 3.

[15] Le chemin de fer du Langbiang atteint le rebord du plateau. (1928/09/02). L'Éveil économique de l'Indochine, 12(585), 18.

[16] Une tournée de M. Graffeuil: Trois inaugurations. (1938/12/02). L'Avenir du Tonkin, 54(12868), 4.

QUY ƯỚC cách ghi địa danh và nhân danh: viết in nghiêng khi dùng tên đúng theo nguồn trích dẫn; viết thường khi dùng tên phổ biến hiện nay, nếu cần nhấn mạnh cách viết (đúng từng kí tự) thì đặt trong ngoặc kép.

Đi tìm gốc tích địa danh “Dran” (1)

Nguyễn Tấn Đại — 2024-08-20T12:20:04Z

Trong quyển “Chuyện xứ Dran xưa” của thầy Lâm Trung Châu (NXB Văn hoá – Văn nghệ TP. HCM & Phương Nam Book, 2020), có bài “Đâu phải Dran bé tí teo” (trang 12-19) nói đến chuyện ranh giới xứ Dran kéo dài phía bắc từ Trạm Bò (Bosquet), Cầu Đất (Entre-Rays), Trạm Hành (Arbre Broyé), qua hướng đông xuống đến đốc Cây Khô (Arbre Sec), vòng về phương nam đến tận cầu Đại Ninh mới dừng lại. Mẩu chuyện nho nhỏ này đã từng dấy lên một cuộc tranh luận, bởi ít ai tin cái địa danh “thị trấn Đ'ran” ngày nay lại một thời rộng lớn đến vậy. Không chỉ thế, còn có không ít người tranh luận không ngã ngũ về việc tên gọi Dran có dấu phẩy hay không, hay là chữ D có gạch ngang hay không. Thôi thì ở đây ta hãy cùng nhau lần về quá khứ, để tìm hiểu ngọn nguồn gốc tích tên gọi của xứ sở Dran thân thương vậy.

Dran và bác sĩ Yersin

Khởi thuỷ, trước khi người Pháp xâm chiếm Việt Nam, vùng cao nguyên phía tây Trung Kì vẫn là một miền đất rừng rú hiểm trở ít được triều đình quan tâm đến. Sau khi người Pháp biến Nam Kì thành thuộc địa (Cochinchine française) năm 1862, đến Hoà ước Giáp Thân 1884 thì cả hai xứ Bắc Kì và Trung Kì cũng được đặt dưới chế độ bảo hộ của nước Pháp (protectorat française). Các nhà thám hiểm và các phái đoàn khảo sát người Pháp lui tới khu vực này ngày càng nhiều. Các ghi chép tỉ mỉ và bản đồ đo vẽ cẩn thận của họ đã dần dần làm bộc lộ ra vẻ đẹp hoang sơ của xứ sở rừng núi vốn còn đầy bí hiểm với người Việt. Trong số đó, bác sĩ Paul Neis và trung uý Albert Septans là những người đầu tiên khám phá ra cao nguyên Lang Bian vào năm 1881, trong một chuyến thám hiểm ngược dòng sông Đồng Nai lên đến tận đầu nguồn [1]. Lộ trình này đi từ đầu nguồn sông La Ngà lần ngược thượng lưu sông Đồng Nai theo nhánh sông Đa Dâng ở hướng tây.


Bản đồ Đông Dương năm 1886 với khu vực cao nguyên Lang Bian mới được khám phá ở hướng tây thượng lưu sông Đồng Nai.: Nguồn: Bộ sưu tập Gallica, Thư viện Quốc gia Pháp.

Riêng hướng đông thượng nguồn sông Đồng Nai, phải đến 12 năm sau bác sĩ Alexandre Yersin mới là người khám phá ra, trong chuyến thám hiểm kéo dài bảy tháng năm 1893, như ông đã viết trong hồi kí “Bảy tháng ở xứ người Thượng” [2]. Trong hành trình dài này, ông đã khởi hành từ Sài Gòn đến Phan Thiết qua ngõ Tánh Linh, rồi từ Phan Thiết đến Phan Rí để ra Nha Trang theo đường bộ, xử lí công việc trước khi trở lại Phan Rí tiếp tục cuộc thám hiểm. Từ Phan Rí ông quay ngược về Tánh Linh, khám phá nhiều buôn làng người Thượng trong vùng. Ở chặng thứ ba, ông quyết định từ Tánh Linh đến Phan Rang theo một con đường khác với lộ trình đã đi qua. Chính quyết định này đã dẫn ông đi vòng qua phía bắc Núi Ông, lần ngược lên hướng núi Tadoum (Tà Đùng) [3], trèo lên gần tới đỉnh giữa mây mù và mưa rơi tầm tã, ngủ một đêm lạnh cóng ở độ cao gần 2.000 mét.

Hôm sau xuống núi, Yersin lại tiếp tục hành trình ngược dòng Đa Dâng đến làng Rioung và nghỉ lại. Từ đây ông bỏ lại tuỳ tùng, một mình dong ruổi về hướng bắc vì theo định vị chỉ còn hai ngày đường là tới. Sáng ngày 21/06, ông khởi hành từ rất sớm, đi qua các làng Kènèrio và Klon, hai lần vượt sông Da N'Tâme (Đa Tam), vượt làng Brenne (Prenn), trèo lên núi cao và choáng ngợp trước quang cảnh mở ra trước mắt của một “cao nguyên lớn trơ trụi nhấp nhô gò đồi”, vào lúc 3 giờ 30 phút chiều [4]. Sau một ngày thăm và khám phá các buôn làng người M'Lates (Lát), ông quyết định trở xuống nhưng chuyển về hướng đông để đến Phan Rang. Trong sổ tay hành trình nhật kí của mình (tlvd.), các trang số 121-123, bác sĩ Yersin đã ghi chú đến làng M'Lonne (M'Lọn) [5] lúc 3 giờ chiều ngày 24/06, nghỉ đêm tại đây, qua ngày 25/06 vượt sông Da Gnine (Đa Nhim) lúc 6 giờ 50 phút sáng, đến làng Bô Kraan [6] lúc 8 giờ 15, đến Kè Dô (Ka Đô) lúc 11 giờ 25, dừng nghỉ trưa tại Diom trước khi tiếp tục hành trình qua Dran khoảng 2 giờ chiều để xuống núi, đến La Klot lúc 4 giờ chiều, Dagnepen lúc 5 giờ 45, P'Hô lúc 9 giờ tối và P'Hô Tân Ngam (Tầm Ngân) lúc 10 giờ tối.


Nhật kí hành trình của bác sĩ Yersin có ghi chú thời điểm đi qua các địa danh “M'Lonne”, “Dron”, “Bô Kraan”, “Kè Dô”, “Diom”, “Dran”…: Nguồn: Yersin, A. J. E. (1893). Voyage chez les Moïs 24 février à 24 sept 1893: Journal de voyage.

Thực ra, đoạn đường từ Bô Kraan đến P'Hô Tân Ngam hôm đó chính là một cuộc rượt đuổi của Yersin cùng ba tuỳ tùng người Việt, truy lùng một băng cướp đông đảo có vũ trang do một thủ lĩnh tên Thouk cầm đầu. Chuyện này được kể lại trong các hồi kí về chuyến thám hiểm ấy đăng trên báo chí năm 1895 [7]. Đáng tiếc là, các bài báo này chỉ nhắc đến một số địa danh chính như M'Lonne (hay M'Lône), Bô Kraan, Diom mà lại bỏ qua Dran. Cả trong các bản đồ vẽ kèm theo các báo cáo thám hiểm của mình, Yersin cũng chỉ đánh dấu Diom chứ không phải Dran. Có lẽ, chính vì trong hành trình của mình, bác sĩ Yersin chỉ thực sự dừng chân ở M'Lonne (để nghỉ đêm), Bô Kraan (nơi phát hiện dấu vết băng cướp), và Diom (nghỉ trưa). Trong khi đó, con đường truy lùng băng cướp lại men theo phía nam sông Đa Nhim, thẳng hướng đông về Phan Rang. Thật vậy, trang số 122 nhật kí hành trình của ông có ghi chú: “1h45 - bên trái - Pè Dran 2 km hơi chếch về hướng bắc”.


Bản đồ kèm theo bản báo cáo chuyến thám hiểm từ Nha Trang đến Đà Nẵng năm 1894 chỉ đánh dấu “Diom” so với “Lang-Bian” mà không có “Dran”.: Nguồn: Yersin, 1894, dẫn theo Tessier, O., & Bourdeaux, P. (2020). Đà Lạt – Bản đồ sáng lập thành phố (Vũ Thị Mai Anh, Trần Thị Lan Anh, Nguyễn Hồng Minh, dịch). NXB Tổng hợp TP. HCM. Tr. 24.

Quả thực, trong các tài liệu do bác sĩ Yersin công bố rộng rãi, địa danh “Dran” chỉ xuất hiện chính thức kể từ năm 1927 khi ông viết báo cáo về quá trình thử nghiệm trồng cây canhkina ở Đông Dương [8]. Theo đó, sau nhiều năm thử nghiệm trồng canhkina ở núi Hòn Bà (Khánh Hoà) không thành công, ông nhớ tới vùng đất Dran nên đã quay lại vào năm 1923 để lấy mẫu đất trên một ngọn đồi “cao hơn một trăm mét”, đem về phân tích rồi quyết định mang vài trăm gốc canhkina từ Hòn Bà lên trồng thử tại đây. Ngay cả với cuộc truy đuổi băng cướp của Thouk, đến lần kể về sau năm 1942 ông mới nhắc tới Dran [9]. Thế nhưng trước đó, nhiều văn bản giấy tờ khác do người Pháp ban hành đã có ghi nhận địa danh này với đúng cách ghi như trong sổ tay nhật kí hành trình của bác sĩ Yersin. Thật trớ trêu, ông là người đầu tiên để lại dấu vết thành văn địa danh “Dran” từ năm 1893, nhưng lại không phải là người đầu tiên công bố.

(Còn tiếp)

[1] Mai Thái Lĩnh, Nguyễn Hữu Tranh, & Trương Ngọc Xán. (1993). Bác sĩ Alexandre Yersin và sự hình thành đô thị Đà Lạt. Trong: Uỷ ban Nhân dân Thành phố Đà Lạt, Đà Lạt: Thành phố cao nguyên. NXB Tổng hợp TP. HCM.

[2] Yersin, A. J. E. (1935). Sept mois chez les Moïs. In: Variétés sur les pays Moïs (pp. 166-205). Le Gouvernement de la Cochinchine.

[3] Quy ước cách ghi địa danh và nhân danh trong loạt bài này: viết in nghiêng khi dùng tên đúng theo nguồn trích dẫn; viết thường khi dùng tên phổ biến hiện nay, nếu cần nhấn mạnh cách viết (đúng từng kí tự) thì đặt trong ngoặc kép.

[4] Yersin, A. J. E. (1893). Voyage chez les Moïs 24 février à 24 sept 1893: Journal de voyage. (pp. 116-117.)

[5] Ông ghi chú: “Từ đây [M'Lonne] đến Dron 1-2 giờ đi bộ theo hướng tây bắc”. Liệu Dron có phải là địa danh Đạ Ròn hiện nay hay không?

[6] Liệu Bô Kraan có phải là địa danh K Răng Chớ thuộc xã Ka Đơn hiện nay?

[7] Jolly, R. (1895/07/07). Le docteur Yersin chez les moïs: VII. Journal des voyages et des avantures de terre & de mer, 939, 55.

[8] Yersin, A. J. E. (1927). Essais sur l'acclimatation du Quinquina en Indochine. Journal d'agriculture traditionnelle et de botanique appliquée, 7(68), 250-254.

[9] Institut Pasteur de Dalat (1956). Rencontre avec les pirates sur le plateau moï. In: Explorations et souvenirs du Docteur Yersin (pp. 36-41).

LỜI CẢM ƠN: Chân thành cảm ơn TS Olivier Tessier, Phụ trách Trung tâm nghiên cứu của Viện Viễn Đông Bác Cổ (EFEO) tại TP. HCM, người đã chia sẻ các nguồn tài liệu quý báu được dùng trong bài viết này.

Sắc vàng hoang dại cao nguyên

Nguyễn Tấn Đại — 2020-09-25T20:51:24Z

Có những bờ hoa vàng rực

Ấm cả mùa đông cao nguyên

Bên đồi cằn khô sỏi đá

Nghìn mặt trời sáng bừng lên

Cúc quỳ thân thương dân dã

Hoang dại bên ngàn thông reo

Hừng hực tuôn tràn nhựa sống

Bên giàn hoa giấy yêu kiều

Sớm đón mặt trời chói chang

Trời xanh ươm cánh hoa vàng

Bướm ong về đây hút mật

Hương trời gió toả ngát bay

Hồn quê theo người viễn xứ

Phố thị nhớ dòng sông xưa

Bao năm nằm im tư lự

Khắc khoải bờ hoa rực vàng

Vệ đường bình yên toả sáng

Suốt mùa hoang dại cao nguyên